Сборная экскурсия по Беларуси
Чароўны ліхтар Ашмян

Такім чынам, бярэм у рукі цуд-ліхтар у Ашмянах — і едзем! АШМЯНЫ — былая вялікакняжая рэзідэнцыя, а таксама сталіца некалі самага вялікага ў ВКЛ цуда-павета. Зямлі Ашмянскага павета — найважнейшая частка створанай у 1920 годзе ўраджэнцам Ашмян Люцыянам Жалігоўскім дзяржавы Сярэдняя Літва, прызнанай Лігай Нацый. Гэты горад захаваў у сваім абліччы і планіроўцы характэрныя рысы і яскравыя помнікі тыповага беларускага мястэчка. З ХVI стагоддзя былая Рынкавая плошча збірала вакол сябе найбольш прадстаўнічую забудову павятовага цэнтра. Сярод яе вылучаюцца дзве святыні: стройны, высакарослы касцёл і саманістая царква. Захавалася ў Ашмянах і руіны францысканскага касцёла і Гара крыжоў. Ну а тутэйшую СІНАГОГУ з маляўнічым трохступеністым дахам і рэшткамі ранейшага багатага ўнутранага ўбрання цяпер апекуе з густам аформлены мясцовы КРАЯЗНАЎЧЫ МУЗЕЙ, у якім мы і завершым шпацыр па старадаўніх вулачках Ашмян.

Ну, а далей «ліхтар», які мы возьмем у рукі ў Ашмянах, будзе азараць на нашым маршруце сваім чароўным святлом выява Францішка Багушэвіча на месцы вечнага спачыну (ЖУПРАНЫ). У 1900 годзе паэта адпявалі ў сценах Петра-Паўлаўскага касцёла, агніста-чырвоны гатычны сілуэт якога велічна ўзнімаецца над былым мястэчкам. Прах пес­ня­ра знаходзіцца побач, на могілках. Там жа, у Жу­пра­нах, мы сустрэнемся з спешна бягучым у Парыж у пазалочанай карэце Напалеонам (дзесьці пад Жупранамі, не выключана, схаваны яго знакаміты скарб — ва ўсякім разе сляды скарбу губляюцца менавіта тут!).

Працягнецца экскурсія ў чароўным куточку сельскіх краявідаў — маёнтку Францішка Багушэвіча ў КУШЛЯНАХ, у доме-музеі паэта. Захаваўся драўляны сядзібны дом (1896) і каменная стайня. Сядзіба дае магчымасць уявіць, як выглядала ў мінулым «шляхецкае гняздо». А пасаджаная Багушэвічам алея прывядзе нас да знакамітага каменя Мацея Бурачка…

З ліхтаром мы праедзем праз палі найцяжэйшых бітваў Першай сусветнай, убачым грозныя до­ты, перасячэм лінію фронту і — апынемся ў ЖОДЗІШКАХ на берагах Віліі, якія раскажуць нам няпростую гісторыю прыходу да нас у XVI ст. ідэй еўрапейскай Рэфармацыі, а галасы кальвіністаў можна пачуць і сёння ў тамтэйшым касцёле. Ды акрамя таго, выйдзе тут напаказ для заезджага госця адзіны ў Беларусі дзеючы Вадзяны млын, пабудаваны ў 1781 годзе. Захапляльны му­зей, велізарнае вадзяное кола, вычварнае добраўпарадкаванне тэрыторыі з масткамі і вадацёкамі не адпускае наведвальніка… Убачым і былы Езуіцкі калегіум (непрымірымая барацьба двух супрацьлегласцяў: пратэстанты — езуіты і чым усё гэта скончылася, — аб гэтым таксама распавядзе ўсюдыісны ліхтар). А затым — смачны АБЕД!

На хвілінку спынімся ў ВІШНЕВА, дзе з найпрыгажэйшага ўзгорка раздаюцца мерныя акорды класіцыстычнай архітэктуры касцёла Св. Тадэвуша…

ВОЗЕРА СВІР і сам пасёлак Свір трэба сапраўды абыходзіць з чарадзейным ліхтаром, бо тут і чароўныя краявіды, і някідкія ў сваёй прыгажосці помнікі, і захапляльная дух панарама з вяршыні старажытнага гарадзішча (го­ры ДАЎМОНТА) на наваколлі, азёры і пералескі. А яно памятае і караля Стэфана Баторыя, і забойцу «караля Літвы» Міндоўга — мяцежнага кня­зя Даўмонта, які стаў пасля… святым верным кня­зем Цімафеем у Пско­ве, чыю памяць там шануюць дагэтуль!

І вось, нарэшце, МІХАЛІШКІ… Туды таксама дацягнецца ўсёпранікальнае святло чароўнага ліхтара, каб прадставіць нам ва ўсёй яго нагоды «сармацкае барока» з яго ашаламляльна-супярэчлівым абліччам звонку і ўсярэдзіне — касцёл Св. Міхала. Узведзены ў апошняй трэці ХVІІ стагоддзя, касцёл сваім суровым вонкавым абліччам нагадвае хутчэй сярэднявечную крэпасць, чым храм. Тым больш уражвае кантраст паміж гэтай аскетычнай дэкарацыяй фа­са­даў і пыш­нымі формамі барока ў інтэр’еры. Рэльефны дэкор з расліннымі матывамі аплятае сваімі забаўнымі арабескамі алтарныя іконы, якія змяняюць адзін аднаго. У гэтым цудоўным храме мы і патушым наш чароўны ліхтар… да но­вых падарожжаў з кампаніяй Віапаль!

Прырода надзяліла гэты край ландшафтамі чароўнай, элегічнай прыгажосці… Плыўныя перакаты Ашмянскага ўзвышша падахвочваюць дарогі то з натугай узбірацца на ўзгоркі, то плаўна спускацца з іх. Прытрымліваючыся гэтымі нянуднымі дарогамі, падарожніку толькі і застаецца, што без стомы любавацца дзіўна зменлівымі пейзажнымі карцінамі з інтрыгуючымі ўкрапінамі ў іх сілуэтаў касцёлаў, цэркваў, манастыроў, вясковых сядзіб, хутароў…